С.Баяр - Эр хүн

МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙ САЙД С.БАЯР
"АТРЫН З ДАХЬ АЯН"-ТАРИАЛАН ХӨГЖҮҮЛЭХ
ҮНДЭСНИЙ ХӨТӨЛБӨРИЙН НЭЭЛТЭД ОРОЛЦОЖ ХЭЛСЭН ҮГ

2008 оны 04 дүгээр сарын  25-ны өдөр

            Эрхэм нөхөд өө,

            Тариаланчид аа!

            Та бүхний энэ өдрийн амар амгаланг айлтгая.

            Монгол Улсын Ерөнхий сайд миний бие Дархан-Уул аймагт ажиллах үеэрээ "Атрын З дахь аян"-ыг өрнүүлэх тухай асуудал хөндөж тавьснаас хойш багагүй хугацаа өнгөрлөө. Энэхүү санааг маань олон нийт тал бүрээс нь дүгнэн цэгнэж янз бүрээр ярьж бичиж ирснийг Та бүхэн мэдэж байгаа. Энд хуран цугларсан Та бүгд ч гэсэн энэхүү асуудалд хамгийн идэвхтэй байр сууринаас хандаж байсан хэсэг мөн гэдэгт огт эргэлзэхгүй байна.

            Өнгөрсөн энэ хугацаанд хөтөлбөр хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай газрын талбай, техник, үр, бордоо гербицид, хүн хүчний асуудал, төрөөс дотаци дэмжлэг үзүүлэх бодлого зэрэг олон асуудлыг мэргэжлийн байгууллагууд судлан "Атрын З дахь аян"-тариалан хөгжүүлэх үндэсний хөтөлбөрийг боловсруулан Засгийн газраар батлууллаа. Ихээхэн шахуу хугацаанд энэ хөтөлбөрийг боловсруулах хэрэгцээ шаардлага байсан. Хаврын тариалалт хаяанд ирж байгаа энэ өдрүүдэд нэг ч хоног алдахгүйгээр хөтөлбөр хэрэгжүүлэх ажлаа эхлэх, эхний үр дүнг нь энэ намар харчих бодол санаа хаана хаанаа байна. Нөгөө талаас ирэх онд Монгол Улсад Атар эзэмшсэний 5О жилийн ой болох гэж байгаа учраас энэ ойг бид хамтдаа хийсэн бүтээсэн ажилтай угтах ёстой.

            Монгол Улс 1959 болон 1976 онд атар газар эзэмших аянг 2 удаа амжилттай зохион байгуулсны үр дүнд улсын хэмжээнд газар тариалангийн үйлдвэрлэлийн эргэлтийн талбайн хэмжээ 1.2 сая га-д хүрч үр тариа, төмс, хүнсний ногоогоор дотоодын хэрэгцээгээ бүрэн хангаж, түүгээр ч зогсохгүй экспортлож байсан бол өнөөдрийн байдлаар дээрх талбайн дөнгөж ЗО хувьд нь үйлдвэрлэл эрхэлж, хэрэгцээт буудайнхаа 25 хүрэхгүй хувь, хүнсний ногооны 47.0 хувь, төмсний 86 хувийг л тус тус хангаж байна.

            Та бүхэн дэлхий дахинд үр тариа, хүнсний бүтээгдэхүүний хангамж, нийлүүлэлт, үнийн асуудал сүүлийн саруудад ямар чухал, тулгамдсан асуудал болж байгаа талаар хэвлэл мэдээллээс үзэж сонсож байгаа бизээ.

            Хүнсний хангамж, нийлүүлэлт, үнийн асуудал нэг улсын, нэг бүс нутгийн хүрээнээс аль хэдийн халин гарч нийт дэлий дахины тулгамдсан асуудал болсныг Дэлхийн банк, Нэгдсэн үндэстний байгууллага, Олон улсын Хүнс хөдөө аж ахуйн байгууллагуудаас гаргасан мэдэгдэл, судалгаануудад олонтоо дурьдах болов.

            Хүнсний энэхүү хямралт байдлаас болж дэлхий нийтээр ядуурлыг бууруулах талаар тавьж буй зорилтын хэрэгжилт  ч эргэлзээтэй болж, дэлхий даяар 100.0 сая гаруй хүн өлсгөлөнд нэрвэгдэх аюул нүүрлэж дэлхийн буурай хөгжилтэй 37 улс оронд хүнсний хомсдол үүссэн  тухай мэдээллийг дээрх олон улсын байгууллагуудаас гаргасан байна. Үр тарианы хомсдолт байдлын улмаас үр тариа экспортлогч зарим улс орон экспортоо хориглох буюу хязгаарлах арга хэмжээ ч мөн авч эхэллээ.

            Дэлхийн зах зээлд гарч байгаа ийм таагүй орчин, нөхцөл байдалд Монгол Улсын эдийн засаг, хүнс, хөдөө аж ахуйн салбарт учирч болох сөрөг нөлөөллийг бууруулах, Монгол Улсын Хүнсний тухай хуульд заасан хүнсний хүрэлцээ, хангамжийг доголдуулахгүй байх цорын ганц, үр дүнтэй арга зам нь газар тариалангаа сэргээн хөгжүүлэх, хураан авах ургацын хэмжээг эрс нэмэгдүүлэх явдал болох нь тодорхой байна.

            Тийм ч учраас манай Засгийн газар тариалангийн үйлдвэрлэлд дорвитойхон хөрөнгө оруулалт хийх замаар богино хугацаанд энэ салбарыг сэргээн хөгжүүлэх хөтөлбөр боловсруулж хэрэгжүүлэх нь зүйтэй гэж үзсэн бөгөөд  ингэснээр хөдөөд ажилгүйдэл ядуурлыг бууруулж, нийт хүн амын хүнсний хангамжийг сайжруулж, өрхийн орлого, амьжиргааны түвшинг дээшлүүлэхэд чухал түлхэц үзүүлнэ гэж тооцоолсон юм.

            Энэхүү хөтөлбөрийн зорилт нь газар тариалангийн үйлдвэрлэлийг сэргээн эрчимжүүлэх замаар тогтвортой хөгжүүлж, хүн амыг эх орныхоо хөрсөнд ургуулсан эрүүл, аюулгүй бүтээгдэхүүнээр хангаж, импортын баталгаагүй хүнсний бүтээгдэхүүнээс хараат байдлыг арилгахад чиглэгдэж байна.

            Хөтөлбөрийг урт удаан хугацаанд биш аль болох богино хугацаанд, тухайлбал 2008-2010 онд хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн. Энэ хугацаанд 230 мянган га өнжөөсөн буюу атаршсан талбайг үйлдвэрлэлийн эргэлтэнд буцаан оруулж, улмаар улсын хэмжээний тариалангийн нийт эргэлтийн талбайг 600 мянган га-д, үүнээс усалгаатай талбайн хэмжээг 54.2 мянга га-д хүргэх зорилт дэвшүүлж байгаа юм. Энэ хөтөлбөр өмнөх хоёр удаагийн "Атрын аян"-аас орчин нөхцлийн хувьд ч, хэрэгжүүлэх арга барилын хувьд ч эрс ялгаатай байгаа.Атар шинээр хагалах, хөрөнгө хүч, техникээр түрээ барьж байгаль экологид хохирол учруулсан өмнөх атрын аянуудын дүр зургийг 21 дүгээр зуунд бид хэрхэвч давтах ёсгүй. Харин байгаль экологид сөрөг нөлөөлөлгүй техник, технологийн эрчимжүүлэлтийг илүүд үзэх ёстой. Энэхүү хөтөлбөрт хүний хүчин зүйлийн хувьд тариаланчдаа сургаж дадлагажуулах, сайн агрономич инженер техникийн ажилтнууд бэлтгэх, газрын хувьд бүртгэл тооцоогоо нарийвчлан хийх, байгальд ээлтэй шинэ технологи мөрдөж үржил шимийг нь сайжруулах, техникийн хувьд хуучнаа засаж сэлбэх, шинэ техник гадаадаас оруулан нэвтрүүлэх гэх мэт асуудлуудыг тусгасан. Техник шинэчлэлийн хувьд аж ахуйнуудын эрэлт, технологийн шаардлагад нийцсэн зардал багатай бүтээмж өндөртэй, орчин үеийн техникээр тариаланчдаа хангах, үнэ өртөг, төлбөрийн нөхцлийн хувьд хямд, урт хугацаатай зээл, лизингээр олгох бодлого барьж байна.

            Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд багагүй хөрөнгө мөнгө шаардагдаж байгаа. Хөрөнгийн зохих хэсгийг улсын төсвөөс буюу зээл, тусламжийн хөрөнгөөс гаргах тооцоо судалгааг хийсэн. Аж ахуйн нэгж, иргэдийн өөрийн хөрөнгийн эх үүсвэр, идэвх санаачлага ч мөн ихээхэн чухал үүрэгтэй гэдгийг онцлон хэлмээр байна.

Хэдэн зуун жил газар тариалангийн үйлдвэрлэл эрхэлсэн ард түмнүүдийн туршлагыг харж байхад газар тариалангийн үйлдвэрлэлд төрийн дотаци дэмжлэг онц чухал юм билээ. Тийм учраас бид Тариалангийн хуулинд үр тарианы үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд төрөөс урамшуулал олгох, хөтөлбөр хэрэгжих хугацаанд импортоор орж ирэх трактор комбайн, бусад машин механизмыг гааль, НӨАТ-аас чөлөөлөх, тариалангийн даатгалын тодорхой хувийн хураамжийг төр хариуцах хуулийн төслүүд боловсруулж байгаа.

            Засгийн газар энэ хөтөлбөрийг хөрөнгө санхүүгийн хувьд аль болох дэмжиж, шаардлагатай эх үүсвэрүүдийг УИХ-тай хамтран шийдвэрлэж чадна гэдэгт эргэлзэхгүй байна.

            Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлснээр 2010 он гэхэд улаанбуудай, төмс, гол нэрийн хүнсний ногоогоо 100 хувь дотоодын үйлдвэрлэлээр хангадаг болсон байна. Мөн жил бүр буудай, төмс, хүнсний ногооны импортонд зарцуулж буй 60-80 тэрбум төгрөгийн гадагшаа чиглэсэн хөрөнгийн урсгалыг зогсоож дотоодын үйлдвэрлэлдээ зарцууулах боломж бүрдэнэ. Хамгийн гол нь бид гурил, төмс, хүнсний ногоогоор өөрийгөө бүрэн хангаж, хэнээс ч гуйхгүй байх сайхан боломж бүрдэнэ гэдэгт найдаж байна.

            Эцэст нь тэмдэглэхэд бид анх удаа Монгол Улсдаа тариа тариалах гэж байгаа юм биш ээ, атрын анхны аянаас хойш бараг 5О жил, зах зээлийн эдийн засгийн шинэ нөхцөлд тариалалт явуулж эхэлснээс хойш 1О гаруй жил өнгөрч байна. Гэтэл жил бүрийн хавар тариалалтын бүх ажлыг цоо шинээр эхэлж байгаа мэт тэвдэн сандарч түүнд шаардагдах бүхий л орц, хөрөнгийн асуудлыг төр засгаас нэхэх үзэгдэл давтагдаж байгаа нь харамсалтай. Энэ нь тус салбарын удирдлагын тогтолцоо өнөөг хүртэл зах зээлийн харилцаанд бүрэн тохирсон хэмжээнд төлөвшөөгүйн илрэл мөн байж мэдэх юм. Иймд тариаланчид маань энэхүү хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхдээ зах зээлийн өрсөлдөөнт орчин нөхцөлд бүрэн тохирохуйц шинэ арга барил, шинэ технологи, шинэ менежмент ашиглах ёстой.

            Атрын шинэ аяныг амжилттай хэрэгжүүлж, тавьсан зорилтоо биелүүлэхийн тулд юуны өмнө хөтөлбөрийн удирдлага, зохион байгуулалтыг орчин үеийн хамгийн сайн удирдлага менежментийн тогтолцоогоор хангаж ажиллах шаардлагатай. Зохион байгуулалт муу, оновчтой зөв стратеги тактикгүй, асуудалд урсгалаар хандвал бид зорилтоо шийдвэрлэж чадахгүй. Тариаланч Та бүхэн ч, аж ахуйн нэгж бүрийн удирдлага ч  дор бүрдээ үүнд дүгнэлт хийж ажиллах ёстой.

            Манай үе үеийн тариаланчид, механикжуулагчид, мэргэжилтнүүд Та бүхний арвин их туршлага, хөдөлмөрч бүтээлч чанарт би маш их итгэж байгаа шүү.

            Газар тариалангийн үйлдвэрлэлээ өөд нь татаж, хүн ардаа аюулгүй баталгаат хүнсээр хангах ариун үйлсийн төлөө гар сэтгэл нийлэн шамдан ажиллахыг Та бүхэнд уриалж байна.

            Анхаарал тавьсанд баярлалаа.