С.Баяр - Эр хүн

Б.Дагва

Ямарч улс орон гадаад харилцаа, хамтын ажиллагаагүйгээр хөгжин дэвшиж, дэлхийн улс орнуудтай алхаа нийлүүлэх боломжгүй нь хэн бүхэнд ойлгомжтой билээ. Тэр дундаа манайх шиг хоёр том гүрний хооронд хавчуулагдан оршдог улс хөрш орнуудтайгаа сайн харилцаа, нягт хамтын ажиллагаа үгүйгээр урагшлан хөгжих боломжгүй юм.

(Энэ зургыг хараад битгий янз бүрийн юм бодоорой. Баяр бурхан биш бидэнтэй л адил хүн. Энэ зураг зүгээр л энэ хэвээрээ таалагдсан юм)

Сүүлийн үед зарим улс төрийн хүчин, хувь хүмүүс ОХУ-тай хамтран ажиллах Монгол Улсын аливаа эхлэлийг улстөржүүлж саармагжуулах, сонгуулийн сурталчилгааныхаа далиманд Орос Улстай хамтран ажиллах нь үр ашиггүй, энэхүү хамтын ажиллагааг дэмжин хөгжүүлэхийн төлөө байгаа хүн нь улс орныхоо эрх ашгаас урваж байгаа мэтээр харуулахыг оролдож, ийм ойлголтыг ард түмний, тэр дундаа манай залуу үеийнхний ухамсарт суулгахыг чармайж байгаа нь хөрш орнуудтайгаа үргэлж эв найртай байх, харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг хөгжүүлэхийг эрхэмлэдэг олон мянган хүнд эмзэглэл төрүүлж байна.

Монгол орны тусгаар тогтнолыг хамгаалан бэхжүүлэх, соёл, боловсрол, эрүүл мэндийн салбарыг хөгжүүлэх, үйлдвэр аж ахуйн газруудыг байгуулах, хөдөө аж ахуйн салбарыг орчин үеийн жишигт нийцүүлэн хөгжүүлж, хүн амын хүнсний хангамжийг сайжруулах зэрэгт ОХУ-тай хамтран ажиллаж, өнөөгийн хөгжлийн үндэс суурийг тавьсныг монгол түмэн мартах болоогүй байна.

Манай ард түмний бүхэл бүтэн нэг үе Орос Улсын ямар нэг хэлбэрийн тусламж дэмжлэгтэйгээр боловсрол эзэмшиж, соёл, шинжлэх ухааны их ертөнцөд хөл тавьсан гэдгийг үгүйсгэх аргагүй.

Орос Улсын тусламжтайгаар барьж байгуулсан зарим үйлдвэр, аж ахуйн газрыг хоцрогдсон технологитой хэмээн адалж муулсаар нурааж устгаж, тоног төхөөрөмжийг нь хоёрдогч түүхий эдэд тушаасан нь бий. "Цагийн юм цагтаа, цахилдаг хөхдөө" гэдэг дээ. Шинжлэх ухаан, техникийн түргэн хөгжлийн өнөө үед цагтаа хэчнээн тэргүүний технологитой үйлдвэр байлаа ч үргэлж өөд татаж, боловсронгуй болгож байхгүй аваас хэдхэн жилийн дараа хоцрогдож л таарна. Өнөөгийн шинэ, магтаад байгаа үйлдвэр, байгууламжуудыг ч мөн адил тийм тавилан хүлээж байгаа. Гадаад орнуудад нэг мянга найман зуун тэдэн онд баригдсан үйлдвэр, жинхэнэ уламжлалт бренд бүтээгдэхүүн тасралтгүй гаргаж байгаа гээд л бахархан ярьж байх нь олон тохиолддог. Гэвч тэдгээр үйлдвэрүүд одоо тэр үеийнхээ тоног төхөөрөмжтэй байна уу гэвэл үгүй. Гэтэл бид хүний бариад өгсөн юмыг аваад явж чадахгүй нураачхаад хоцрогдсон барьсан гэж муулах нь зүйд нийцэх билүү. Уусан усандаа шороо цацдаггүй монгол хүмүүс биздээ, бид чинь. Зүй нь эдгээр үйлдвэр, аж ахуйн газруудыг бид хөгжлийн явц, нийгмийн хэрэгцээ, шаардлагатай уялдуулан өөрчилж, боловсронгуй болгож, өөд татах ёстой байсан болов уу. Тэгвэл өнөөдөр "үйлдвэржүүлэлт" гэж сонгуулийн том амлалт авахгүй ч байсан байж магадгүй.

Орос Улсын барьж байгуулж өгсөн үйлдвэрүүдийн талаар ганцхан жишээ хэлэхэд бүх юмаа нурааж сүйдэлж байсан 90-ээд онд Орос Улсын тусламжтайгаар барьсан "Эрдэнэт" үйлдвэр улсын төсвийн голыг зогоож байсан биздээ.

Хамтын ажиллагаа өргөжихийн хэрээр хоёр ард түмний хооронд найрсаг харилцаа батжин гүнзгийрч, хамт олон, хувь хүмүүсийн хүрээнд биеллээ олж байсан нь саяхан билээ. Одоо ч монголын ард түмний олонхийн дунд энэ сэтгэлгээ хэвээрээ байна. Харин Монгол-Оросын харилцаа, холбоотой бүх зүйлд таагүй хандагчид үүнд өширхөн хорсохдоо энэхүү найрсаг харилцааны үндэс суурь болсон хамтын ажиллагааг харлуулах гэж ухаж төнхөж байгаа юм болов уу гэж бодогдох юм.

Хүн ямар үзэл бодолтой байх нь хувь хүний өөрийн хэрэг боловч үүгээр далимдуулан хоёр орны ард түмний хэдэн зууны турш "айл хүний амь нэг, саахалт хүний санаа нэг"-ээр эв найртай амьдарч, аж төрж ирсэн түүхэн уламжлалт харилцааг өөнтөглөн гутаах гэж оролдох нь монголын жирийн иргэдийн дэмжлэгийг төдийлөн хүлээж чадахгүй биз ээ. Гэвч нэг үхрийн эвэр доргихоор мянган үхрийн эвэр доргидгийн адилаар үүнд анхаарахгүй байж бас боломгүй . Ийм ч учраас манай Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайдууд ОХУ-д удаа дараа албан ёсны айлчлал хийж, хоёр улсын харилцаа, хамтын ажиллагааг зөв голдрилоор нь эрчимтэй хөгжүүлэх, Монголын төр, засаг, ард түмний санаа бодлын үнэн мөн, утга учрыг тайлбарлах ажлыг хийсээр ирсэн билээ.

Монгол Улсын одогийн Ерөнхий сайд С.Баяр хөрш орнуудтайгаа эв найртай байж, нягт хамтран ажиллах нь улс орны хөгжил дэвшилд онцгой чухал болохыг иш үндэс болгон Монгол-Оросын хооронд харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх талаар олон зүйлийг санаж сэдэж хэрэгжүүлж эхлээд байгааг монголын олон нийт талархан дэмжиж байгаа.

Ерөнхий сайд С.Баяр саяхан ОХУ-д айлчлах үеэрээ монголын ард түмний эрх ашигт нийцсэн, хүсэн хүлээж байсан олон асуудлуудыг, тухайлбал ашигт малтмалын орд газруудыг ашиглах, нефть бүтээгдэхүүн, гурил, улаан буудай гээд нэн хэрэгцээт бүтээгдэхүүнүүдийг бололцооны үнээр Монголд нийлүүлэх зэргийг Оросын талтай хамтран ажиллах хүрээнд шийдвэрлэхээр тохиролцож иржээ. Харамсалтай нь манай УИХ-ын зарим гишүүд, улс төрийн зарим хүчин эдгээрийг тийм ч тааламжтай хүлээж авсангүй. Харин ч улстөржүүлж, түүнийг элдвээр оролдож эхлэв.

Сонгууль дөхсөн үед асуудлыг дэмжээд хэрэгжүүлчихвэл МАХН-ын даргын ажил амжилттай болж, нэр хүнд нь ард түмний дунд өсч, намд нь нөлөөлж, биднийг ялагдуулчих болов уу гэсэн ахархан бодлоор тэдгээр хүмүүс хандсан байж болох талтай.

Монгол, Оросын харилцааны салбарт С.Баяртай хамт ажиллах завшаан тохиосны хувьд /Тэр Монгол Улсаас ОХУ-д суух Онц бөгөөд Бүрэн эрхэт Элчин сайдаар, миний бие тус ЭСЯ-нд Элчин зөвлөхөөр хэдэн жил хамт ажилласан юм./ түүний талаар хэлэхэд, аливаа асуудалд зөвхөн улс орны, ард түмний эрх ашгийн үүднээс ханддаг, гадаадын байгууллага, хүмүүстэй хамтын ажиллагааны асуудлыг ярихдаа уг асуудлын түүхт байдал, өнөөгийн нөхцөл, явцын уялдаа зэргийг сайтар судалж, урьдчилан төлөвлөж, шалтгаан шүтэлцээн баримтыг сайн гаргаж, өөрийн санаан дээрээ туйлбартай зогсож чаддаг нь ажиглагдсан билээ.

Монгол, ОХУ-ын харилцаа, хамтын ажиллагааг шинэ нөхцөл байдалд харилцан ашигтайгаар өргөжүүлэн хөгжүүлэх болон монголын ард түмэн, монголын байгууллага, хүмүүсийн эрх ашигт нийцсэн олон асуудлуудыг нухацтай хэлэлцэж, нөгөө талаараа хүлээн зөвшөөрүүлж шийдвэрлэж байхад гэрч нь болж байснаа эргэн дурсахад таатай байна.

Ардын зохиолч Б.Лхагвасүрэн "Сүүлийн үед төр засагт гарч ирсэн удирдагчдын дотор С.Баяр шиг... ард олныхоо дэмжлэгийг богино хугацаанд авсан удирдагч байгаагүй" гэсэнтэй бүрэн санаа нэг байгаа бөгөөд үүнтэй ижил санаа бодолтой олон мянган хүн байгаа гэдэгт итгэлтэй байна.